![سرطان 1385 جون 2006](image/sh4.jpg)
بحران اخلاقي در جامعه افغاني
دستگير صادقي
در مجموع جامعه افغاني يک جامعه سنتي است. سنتها در اين جامعه ريشه های عميق داشته و به گونه های متفاوت در اجتماع و فرهنگ آن متبارز گرديده است. دين و مذهب نيز در تبيين رسوم و روشهای زندگي بخشهای متفاوتي از اتنيک های مختلف جامعه افغاني ، آنچه امروز فرهنگ عامه ميگويند ، نقش خيلي ها برجسته بازی نموده و اخلاق اجتماعي جامعه را متبلور ميساخته است. اگر به گذشته ها بنگريم ـ آنهم نه گذشته های دور ـ نمونه های بسيار ارزشمندی از ارزشهای اخلاق اجتماعي را که همواره مايه مباهات ما بوده و هر يک به نحوی در ذهن خود داريم و يا همچنان در آثار تاريخي ، حتا آثار تاريخي بيگانگان نيز فراوان بازتاب دارد ، دريافت و با خوانش آن بخود باليد. اگر اين ارزشها را بسيار فشرده سازيم و صرفا به کليات اکتفا کنيم، اين مقوله ها را ميتوان چنين برشمرد: جوانمردی و عياری ـ صداقت و وفاداری ـ مهمان نوازی و صفای نيت ـ ننگ وغيرت ـ ناموسداری و حرمت به ناموس بيگانگان و حتا دشمنان ـ قناعت و تواضع ـ صميمت و پاکي ـ سادگي و بي آلايشي در معاشرت ـ دوری جستن از فساد و حرام ...و امثال آن.
اين ارزشهای والای انساني و اخلاقي که ممثل فرهنگ عامه کشور ما و اقوام مختلف ساکن در اين سرزمين ميباشد ، از اثر جنگ فرسايشي داخلي که مادر همه يي فساد هاست و آنهم جنگي به فرمايش و هدايت دشمنان وطن، سخت صدمه ديده و از آن ميراث عظيم و گنج پُربها، چيز کمي باقي مانده است. اگر هستي مادی جامعه را که در جريان اين جنگها برباد رفت ، بتوان با کار پُر تلاش و صادقانه دُباره سازی و نوسازی کرد ، هستي معنوی جامعه و ارزشهای اخلاقي آنرا که در اين بحبوحه سخت مسخ گرديده ، چگونه ميتوان باز آفريني کرد؟؟ آنهم در چنان حال و هوای که بحران عمومي در مجموع، هر چه بيشتر گسترده شده و بي ارزشي دارد جز فرهنگ جامعه ميگردد و تار و پود آن را مسموم ميسازد. مطمئنا اين باز آفريني ميراثهای اخلاقي ، با کار جانسور نسلهای بعدی ، در زمان بسيار بسيار طولاني ، ميسر خواهد گرديد.
بزرگترين صدمه به فرهنگ و ارزشهای اخلافي جامعه، زماني وارد گرديد، که زير نام دين و مقدسات آن از احساسات بسيار شريفانه مردم سؤاستفاده بعمل آمد و افکار عامه در جهتي سمت داده شد، که بنام دفاع از دين، شيرازه های اجتماعي که بربنياد دين و عنعنات استوار گرديده بود را از هم دريد و در نهايت به تشديد فساد و بحران انجاميد. نقش سياستبازان به ظاهر روحاني و در قبای روحانيت و به اصطلاح « رهبران مذهبي » ، ولي در عمل ، خونخوار ، فاسد ، ظالم و حريص، در تشديد بحران اخلاقي جامعه ، اثر کم نظير داشته است. مردم متدين و مسلمان افغانستان با ديدن اين همه فساد در قبای روحانيت و عوام فريبي ناشي از آن ، با وجود مقاومت گسترده برخي از گروه ها و لايه های اجتماعي، نسبت به ارزشهای اخلاقي جامعه به تدريج بي باور شدند و امراض و ناهنجاری های اخلاقي از بالا، بخش بزرگي از جامعه را درهم پيچيد.
البته در جوامع و کشورهای مانند افغانستان که از اثر عقب ماندگي مدهش ، جنگهای طولاني و انقطاب جامعه، همواره، لايه های مختلف مردم مقابل هم قرار گرفته اند و خشونت ، ترس و بي اعتمادی به فرهنگ حاکم مبدل شده است، انتظار نميتوان داشت که اين فرهنگ به سهولت به يک فرهنگ والاتر و نجيبانه تر جا خالي کند. بايد خاطر نشان گردد که افغانستان شامل پنج کشور عقب مانده ترين جهان بوده و برعلاوه، فاقد يک دولت به معني واقعي آن ميباشد. روشنفکران ما، که مهر و نشان همين جامعه را به نحوی با خود حمل ميکنند، نيز متاثر از اين فرهنگ ( فرهنگ خشونت و بي باوری ) گرديده و به دشواری ميتوانند با مخالفين خود کنار آيند. اين احساس منفي و رفتار ناهنجار، که مخالف عقيده خويش را دشمن تلقي کردن و برای از بين بردن آن هر اقدامي را جايز دانستن ، در درون ذهن بخش بزرگي از نخبگان سياسي ما با شدت و توان متفاوت جا دارد و عمدتا بر عامل خويش نيز غلبه ميکند و از خود سخت جاني نشان ميدهد. چنين رفتار نا هنجار را در هر گروهي و در هر مقطعي با صراحت ميتوان ديد. در پارلمان نماينده منتخب مردم و برخاسته از جهنم به اصطلاح کمپها يا اردوگاه های مهاجران افغاني که ميخواهد صدای گويای رنجهای بيکران مردم خود باشد ، به بدترين شکل توهين ميشود و به روی مبارک وی با چپلکهای کثيف خويش ميکوبند، و در همين تالار نامه نگاری که صادقانه وظيفه اطلاع رساني را بر دوش دارد ، با رفتار مضحک و حرکات فلمي از جانب به اصطلاح وکيل منتخب مردم، مورد لت و کوب قرار ميگيرد. شگفت انگيزتر از آن اينکه برخي ها انتقاد به اعمال شنيع خويش را اهانت به دين تلقي ميکنند و ميخواهند به اين وسيله، گذشته های بد خويش را زير سپر دين بپوشانند و مصونيت بدست آورند، تا ديگر هيچ کس جرأت نکند که بگويد بالای چشم جناب شان ابرو هست !! آنها با نفوذ گستردهء خويش در دستگاه استخبارات در تلاش هستند، تا در فعاليت روزنامه نگاران محدوديت بيشتر وضع کنند و حتا استعمال کلمه « جنگسالار » را در رسانه ها جرم بشناسند. و از همه قیيح تر، اين که، تعدادی از رسانه ها وابسته و مزدور در خدمت توجيه و موجه جلوه دادن چنين رفتارهای ناهنجار، قلم فرسايي ميکنند. چنين روش، بدترين نوع بحران اخلاقي و يا بهتر است گفته شود بحران اخلاق و فرهنگ سياسي را در جامعه افغاني به نمايش ميگذارد.
بحران اخلاقي که جامعه افغاني را در مجموع درنورديده است ، در رسانه ها و مطبوعات درون مرزی و بيرون مرزی مبتذل نيز بازتاب دارد، و با دروغ ، بهتان و تفتين، به بي رحمانه ترين و بي مسووليت ترين شکل ممکن، مخالفان شانرا سياه مي سازند. آنها بدون توجه به شخصيت و حرمت انساني مخالفين عقيده خويش و هر انسان ديگری که با آن سر ناسازگاری دارند ، ميتازند و بي رحمانه آنان را به گمان خويش خورد و خمير ميکنند ، و گويا با اين عمل قبيح افتخاری کمايي مي نمايند ، بخود مي بالند و فخر ميفروشند. در حالي که بر اساس نورم های پذيرفته شده حقوق بشر، شخصيت هر انسان همواره قابل احترام است و از تعرض مصون.
اين مرض مزمن، حتا دامن آنهای که ادعای روشنفکری و ترقي خواهي نيز دارند و سالها در سنگر دفاع از ترقي و عدالت رزميده و کار کرده اند را نيز پاک نگذاشته است. هستند کساني که صرف بخاطر اختلافات کوچک سليقه يي ـ نه کدام اختلاف جدی ـ سعي مي نمايند تا همراهان شان را با پخش مطالب نادرست و فريبنده بي اعتبار سازند. غافل از ان که عمر دروغ کوتاه هست و همچو تلاشهای مذبوحانه دباره به گوينده بر ميگردد و آبروی وی را مي ريزد.
از صدها نمونه يي که در رسانه ها بازتاب دارد، به گونه مثال، صرف يک نمونه را برجسته مي سازم. منظورم جدال در زمينه شکل و نحوهء تنظيم قدرت و اداره، در ارگانهای دولتي و محلي است. در اين مورد عمدتا دو تا سه ديدگاه متفاوت وجود دارد. برخي معتقد اند که گويا برای تاًمين عدالت احتماعي و توزيع مناسب قدرت در افغانستان واحد ، بهترين سيستم ، سيستم فدرالي است. تعداد ديگری بر عکس به اين باور اند که گويا سيستم فدرالي در شرايط موجود ، موجب تضعيف وحدت ملي ميگردد و احتمال تجزيه کشور را بوجود مي اورد. تعدادی هم در وسط هر دو ديدگاه فوق قرار دارند و به اين باور اند که به ارگانهای محلي صلاحيتهای بيشتر داده شود، و مقامات محلي از جانب شورا های محل انتخاب گردند و بهمين رشته ساير مسايل. در حقيقت مخاطبان با دو و يا سه ديدگاه متفاوت مواجه ميگردند. هر ديدگاه، با مسووليت مطرح ميگردد، و هر کدام برای موجه جلوه دادن و قبولاندن نظر خويش دلايل کافي در اختيار دارند. اگر مي پذيريم که در يک جامعه دموکراتيک، هر کس حق دارد نظر خويش را داشته باشد و از آن دفاع کند، پس اين همه هياهو برای چيست؟؟ و چرا مخالفين باور های خويش را تا سرحد «خيانت» محکوم ميکنيم؟؟ در حالي که، ديدگاه های خويش را مسوولانه مطرح ساختن و در آن منافع و مصالح ملي را در نظر داشتن، وآن را شجاعانه بيان کردن ، يک برخورد کاملا دموکراتيک با يک مساله ملي است. در يک جامعه دموکراتيک هيچگاه نميتوان مانع ابراز نظر مسوولانه اشخاص شد. ولي در اين مباحثه و گفتمان داغ وطني، چرا به شخصيت نويسنده و يا گوينده تعرض ميشود و چرا با ديدگاه مخالف ، خصمانه برخورد ميگردد و حتا به خيانت متهم ميشود ، سووالي است که ريشه در بافت روابط و اخلاق اجتماعي يک جامعه بسته و سنتي دارد. اين وظيفه روشنفکران آگاه و آزاده ما است که بايد، همچو مسايل را دقيقا مورد توجه قرار داده و برای بيرون رفت از اين مشکل، راه حل های مناسب را جستجو نمايند و در اين راستا، پيشگام باشند.
در شرايطي که کشور ، دستخوش بي ثباتي و هيجانات سياسي ناشي از دوران گذار قرار دارد و دست ارتجاع و نيروهای عقبگرا، روز تا روز قوت مي يابد ، بايست بيش و پيش از همه به نزديکي ، تفاهم و همکاری نيروهای پيشرونده ، آزادی دوست و عدالت خواه توجه داشت. سنگ اندازی در راه ايجاد اين پروسه و روند و آنهم بخاطر دلخوشي اربابان قدرت ، جفا به مردم افغانستان است. تلاش در جهت نزديک ساختن تمام نيروهای مؤثر، شامل طيفهای گوناگوني که هنوز ياد وطن و خدمت به وطن و زحمتکشان افغانستان در روح و روان شان زنده هست ، يک تلاش انساني و وطن دوستانه است. اين نيروها بايد صميمانه يکديگر را دريابند و منحيث يک وظيفه سترگ و دين وطني ، در مسير بهم نزديک شدن و به يک رود خروشان مبدل شدن ، قرار گيرند. آنها صرف از اين طريق ميتوانند در کاهش بحران عمومي که بحران اخلاقي هم يک جز متشکله آن است، سهم شرافتمندانه گيرند ، صلح و امنيت اجتماعي و فردی را با وسعت نظر تامين کنند و کشور را در مسير ترقي و انکشاف متوازن اجتماعي ، اقتصادی و فرهنگي سمت و سو دهند.
آنهايي که اين جريان عمومي را اخلال ميکنند و حتا در جريان های کوچک موجب افتراق ميگردند و مانع تجمع و تشکل سراسری مي شوند ، در حقيقت از وطن و مردم بيگانه گرديده اند و از اين طريق، آب به آسياب دشمنان مردم مي ريزند. چنين رفتار ناهنجار، در ميان به اصطلاح برخي از نخبه گان سياسي ما، به معنای آن است که حتا اهل سياست نيز تا کنون آنطوری که بايد چندان به بلوع سياسي نرسيده است. آنها بايد بدانند که آزادي انسان يعني حق تصميمگيريِ مستقل و نيز پذيرش مسؤوليت در قبال تصميمات و نيز حتا پيامدهاي ناخواسته آن تعريف شده است و انسان در جمع زندگي ميكند. او سازنده و همزمان محصول جامعه است.
در جوامع متمدن با وجود موضعگيری های بسيار متفاوت عقيده تي گروه های مختلف اجتماعي و احزاب، نماينده گان آنها، درمناظرات و گفتمان بسيار داغ سياسي ، با جديت تمام و منطق کوبنده ميکوشند که ديدگاه های خويش را توضيح و از آنها دفاع کند. ولي بعد از بحث دشوار و خسته کننده ، آنها با يکديگر صميمانه دست ميدهند و به روی هم ميخندند و هيچگاهي به شخصيت و حيثيت يکديگر توهين نميکنند ، زيرا ميدانند که چنين روش اخلاقا ناشايست است و بر علاوه از لحاظ قانوني جرم نيز تلقي ميگردد و مرتکب به آن مورد تعقيب عدلي و قانوني قرار ميگيرد. آنها فردا و پس فردای آن نيز، روابطه عادی انساني خويش را ناديده نگرفته با هم در صورت ضروت صميمانه معاشرت ميکنند. اين جدال داغ و کوبنده ، هيچگاه به يک کدورت عميق و يا خصومت آشتي ناپذير مبدل نميگردد، بل اين که، همواره چنين برخورد با مسايل، جزِیِ روند قانونمند مبارزات مسالمت آميز زنده گي سياسي مي سازد. آنها ميدانند که حق دارند نظر و ديدگاه خويش را داشته باشند و از آن به بهترين وجه دفاع کنند و ديگران هم حق دارند نظر و ديدگاه خويش را داشته باشند. و گويا در چنين شرايط انحصار خويش حقيقت را در دست داشتن ، اصلا مطرح نيست. در نهايت اين مردم اند که در بارهء چند و چون نظريات و ديدگاه های شان ، قضاوت ميکنند و وزنه سياستمداران را سبک و سنگين ميسازند. چنين رفتار نمايندگي از يک سطح بلند فرهنگ و اخلاق سياسي مي نمايد.
بنابران بايد اين اصل اساسي را در نظر داشته باشيم که« اخلاق سياسي بحثي از فلسفه سياسي است. اجرای سياست در آخرين تحليل ، چيزی جز عقد قرار داد اجتماعي و رعايت و پای بندی بدان نيست. يعني وابستگي سياست به اخلاق را نميتوان امری صوری (فرمال) ، ظاهری و جدا پذير دانست. هدف سياست ، دست کم ، عبارت از فراهم نمودن و حفظ و تضمين صلح ، آشتي و همکاری ميباشد. مطابق آموزشهای کانت ، تصور وجود سياست بدون اخلاق ، تصوری است اشتباه که دارای تناقض دروني است ، چرا که سياست بدون خرد عملي (اخلاق) اصلا سياست نيست ، بربريت است. برقراری و تاًمين دموکراسي و تشکيل حکومت حقوقي دموکراتيک ، تنها راه ممکن و شناخته شده برای شگوفايي اخلاق سياست است. اخلاق پديده است که از درون سياست های مردمي و دموکراتيک مي جوشد و مي شگوفد.» [i]
در اين شماره مطالب زير را مي خوانيد :
درباره ضرورت تدوین استراتیژی امنیت ملی افغانستان
دوکتورحبیب منگل
محترم ظهوررزمجو اتهامات دره وال را رد كرد
عظيم بابک
بحران اخلاقي در جامعه افغاني
دستگير صادقي
پیام حضرت رسول اکرم (ص) نوید بخش رهائی زن از ستم، تبعیض و جهالت
گل مکی آرین رشاد
درنگي بر ماجرای زنده گي نويسنده،شاعر توانا و مبارز نستوه
محمدهمايون سرخابي
و مطالب جالب و خواندني ديگر...
July 16th, 2006
برداشت و بازنویسی درونمایه این تارنما در جاهای دیگر آزاد است. خواهشمندم، خاستگاه را یادآوری نمایید.
- حوت 1389 شماره دوازدهم سال هشتم
- میزان و عقرب سال 1389شماره هفتم و هشتم سال هشتم
- اسد و سنبله1389شماره پنجم و ششم سال هشتم
- جوزا و سرطانشماره سوم و چهارم سال هشتم
- حمل و ثور 1389 مارچ و اپریل 2010شماره اول و دوم سال هشتم
- جنوری و فبروری2010شماره یازدهم و دوازدهم سال هفتم
- عقرب و قوس 1388اکتبر و نوامبر2009شماره هشتم و نهم سال هفتم
- سنبله و میزان 1388اگست و سپتامبر 2009شماره ششم و هفتم سال هفتم
- سرطان و اسد 1388جون و جولای 2009شماره چهارم و پنجم سال هفتم
- جوزا1388 مي2009شماره سوم سال هفتم ماهنامه مشعل
- حمل و ثور 1388 مارچ و اپريل 2009 شماره های اول و دوم سال هفتم ماهنامه مشعل
- حوت 1387 فبروری2009 شماره دوازدهم سال ششم
- دلو1387جنوری2009شماره یازدهم سال ششم
- جدی1387دسامبر2008شماره دهم سال ششم
- قوس 1387نوامبر2008 شماره نهم سال ششم ماهنامه مشعل
- میزان و عقرب 1387شماره هفتم و هشتم سال ششم ماهنامه مشعل
- اسد و سنبله 1387شماره پنجم و ششم سال ششم ماهنامه مشعل
- سرطان1387جون2008شماره چهارم سال ششم ماهنامه مشعل
- جوزا 1387 مي2008 شماره سوم سال ششم ماهنامه مشعل
- حمل و ثور 1387 مارچ و اپريل 2008 شماره های اول و دوم سال ششم ماهنامه مشعل
- حوت1386 فبروری 2008شماره دوازدهم سال پنجم ماهنامه مشعل
- دلو1386 جنوری 2008 شماره يازدهم سال پنجم ماهنامه مشعل
- جدی 1386 دسامبر 2007شماره دهم سال پنجم ماهنامه مشعل
- قوس 1386 نوامبر 2007شماره نهم سال پنجم ماهنامه مشعل
- عقرب 1386 اکتبر 2007شماره هشتم سال پنجم ماهنامه مشعل
- ميزان 1386 سپتامبر 2007 شماره هفتم سال پنجم ماهنامه مشعل
- سنبله 1386 اگست 2007 شماره ششم سال پنجم ماهنامه مشعل
- سرطان و اسد1386 جون و جولای 2007شماره های چهارم و پنجم ماهنامه مشعل
- جوزا1386 مي 2007 شماره سوم سال پنجم ماهنامه مشعل
- ثور1386 اپريل 2007 شماره دوم سال پنجم ماهنامه مشعل
- حمل 1386 مارچ 2007 شماره اول سال پنجم ماهنامه مشعل
- حوت 1385 فبروری 2007 شماره دوازهم سال چهارم ماهنامه مشعل
- جدی و دلو1385 دسامبر 2006 و جنوری 2007شماره های دهم و یازدهم سال چهارم
- قوس1385 نوامبر 2006شماره نهم سال چهارم ماهنامه مشعل
- عقرب1385 اکتوبر 2006شماره هشتم سال چهارم ماهنامه مشعل
- ميزان1385 - سپتامبر 2006شماره هفتم سال چهارم ماهنامه مشعل
- سنبله1385 - اگست 2006شماره ششم سال چهارم ماهنامه مشعل
- اسد1385 - جولای 2006شماره پنجم سال چهارم ماهنامه مشعل
- سرطان 1385 جون 2006 شماره چهارم سال چهارم ماهنامه مشعل
- جوزا 1385 -مي 2006شماره سوم سال چهارم ماهنامه مشعل
- ثور 1385- اپريل 2006 شماره دوم سال چهارم ماهنامه مشعل
- حمل 1385- مارچ 2006 شماره اول سال چهارم ماهنامه مشعل
- حوت 1384 - فبروری 2006شماره دوازدهم سال سوم ماهنامه مشعل
- دلو 1384 - جنوری 2006شماره يازدهم سال سوم ماهنامه مشعل
- جدی 1384 - دسامبر 2005شماره دهم سال سوم ماهنامه مشعل
- قوس 1384 – نوامبر 2005 شماره نهم سال سوم ماهنامه مشعل
- عقرب 1384-اکتوبر2005شماره هشتم سال سوم ماهنامه مشعل
- ميزان 1384- سپتامبر 2005شماره هفتم سال سوم ماهنامه مشعل
- سنبله 1384 - اگست 2005شماره ششم سال سوم ماهنامه مشعل
- سرطان 1384- جون 2005شماره چهارم سال سوم ماهنامه مشعل
- اسد 1384-جولای 2005شماره پنجم سال سوم ماهنامه مشعل
- جوزا 1384-مي 2005شماره سوم سال سوم ماهنامه مشعل
- حمل 1384- مارچ 2005شماره اول سال سوم ماهنامه مشعل
- ثور1384 - اپريل 2005شماره دوم سال سوم ماهنامه مشعل